35. rocznica śmierci ks. Władysława Zientarskiego

W środę 30 września 2026 r., obchodzonym w Polsce jako Dzień Archiwisty, przypada 35. rocznica śmierci ks. Władysława Zientarskiego, organizatora i pierwszego dyrektora Archiwum Archidiecezjalnego w Gnieźnie.

Ks. Władysław Zientarski urodził się 6 VI 1916 r. w Pleszewie, tam też otrzymał sakrament chrztu św. 29 VI 1916 r. Ojciec Julian był z zawodu krawcem, matka natomiast – Eufemia  z d. Kress – prowadziła gospodarstwo domowe. Władysław był dziewiątym z jedenaściorga dzieckiem. W roku 1923 rozpoczął naukę w Szkole Powszechnej w Pleszewie, trzy lata później przeszedł do Państwowego Gimnazjum Humanistycznego im. Stanisława Staszica. Edukację kontynuował w Krotoszynie w skutek przeprowadzenia się tam rodziny w roku 1928. Ostatecznie, na skutek migracji rodziny, naukę w szkole gimnazjalnej dokończył w macierzystym Pleszewie. Egzamin dojrzałości złożył w roku 1935.

Po ukończeniu szkoły średniej skierował prośbę do kard. Augusta Hlonda o przyjęcie do seminarium duchownego w Gnieźnie. Należy zaznaczyć, że jego starszy brat Roman był już księdzem. Studia seminaryjne rozpoczął w 1935 r., kiedy rektorem był ks. Michał Kozal, późniejszy biskup i męczennik. Nauka w Gnieźnie trwała do ukończenia filozofii, do lipca 1937 r. Dalsze studia teologiczne odbył w seminarium poznańskim. Wybuch wojny uniemożliwił mu kontynuację studiów. W marcu 1940 r. został wysiedlony wraz z rodziną najpierw do obozu dla wysiedleńców Poznań-Główna a następnie go do obozu w Łodzi, w którym przebywał ponad rok. W grudniu 1941 r. wywieziono W. Zientarskiego na przymusowe roboty do Niemiec, gdzie pozostał aż do wyzwolenia w roku 1945. W tym czasie pracował w bibliotece uniwersyteckiej w Tübingen jako pomocnik i zajmował się działem katalogów. Zawarł też tam wiele przyjaźni i znajomości, które podtrzymywał do końca życia.

Po zakończeniu działań wojennych na polecenie bpa Gawliny zorganizowano dla kleryków polskich rozsianych po całym świecie seminarium w Rzymie. Przez pierwsze dwa lata formację przygotowującą do kapłaństwa odbywał w Polskim Seminarium Duchownym, a następnie w Papieskim Kolegium Polskim. Studia teologiczne kontynuował w Papieskim Uniwersytecie Gregoriańskim w Rzymie. Obok edukacji w zakresie teologii uczęszczał także na wykłady ze śpiewu gregoriańskiego, które odbywały się w Instytucie „Pro Musica Sacra”. W Rzymie ukończył też szkołę bibliotekarską przy Bibliotece Watykańskiej.

W sierpniu 1947 r. Zientarski powrócił do Polski, do macierzystej archidiecezji gnieźnieńskiej. Ponownie wstąpił do seminarium duchownego w Poznaniu, aby ukończyć formację do kapłaństwa. Święcenia prezbiteratu przyjął 21 II 1948 r. z rąk abpa Walentego Dymka w poznańskiej farze.

Pierwszy dekret kierujący go do pracy duszpasterskiej otrzymał do parafii p.w. św. Floriana w Żninie. Był tam wikariuszem i prefektem w trzech szkołach. Rok później (1949) ks. W. Zientarski został powołany na stanowisko wikariusza przy katedrze gnieźnieńskiej., gdzie miał podjąć pracę w Bibliotece Katedralnej. Nadal jednak pracował z młodzieżą, opiekował się Stowarzyszeniem Młodych Polek oraz Krucjatą Eucharystyczną. Mianowany został także członkiem Komisji Archidiecezjalnej ds. śpiewu, muzyki i służby liturgicznej. W roku 1951 otrzymał dekret kierujący do pracy duszpasterskiej w parafii p.w. św. Ap. Piotra i Pawła w Toruniu-Podgórzu. Po upływie roku przeniesiono go na kolejny wikariat przy kościele p.w. Zwiastowania NMP w Inowrocławiu. W roku 1953 ks. Władysław Zientarski został mianowany administratorem parafii p.w. św. Doroty w Dusznie. Dodatkowo otrzymał w tymczasowy zarząd parafię p.w. Wszystkich Świętych w Kruchowie. Ks. Zientarski przede wszystkim dbał o piękno i dobre przygotowanie liturgii. Zajmował się jednocześnie ministrantami, organizował modlitewne skupienia dla różnych grup stanowych, utworzył także dziewczęcy zespół śpiewaczy, organizował wycieczki i pielgrzymki parafialne. Troską otaczał także dobra materialne, znajdujące się na terenie parafii. Po pożarze zabytkowego kościoła w Kruchowie z wielkim zapałem przystąpił do budowy tam nowej świątyni.

W 1957 r. prymas Stefan Wyszyński zlecił mu prowadzenie prac w Archiwum Kapituły Metropolitalnej Gnieźnieńskiej. Mianował go także prokuratorem – czyli ekonomem – seminarium duchownego w Gnieźnie (do 1958 r.), zlecił mu prowadzenie ćwiczeń ze śpiewu gregoriańskiego w tymże seminarium. Ks. Zientarski prowadził wykłady śpiewu liturgicznego i Schola cantorum w seminarium (do 1965 r.) a także Chór Prymasowski, którego był dyrektorem od 1959 r. do 1965 r. Został również cenzorem ksiąg o treści religijnej. W roku 1960 ks. prymas Wyszyński powołana do życia instytucję pod nazwą „Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie”, w której skład weszła również Biblioteka Katedralna. Ks. Zientarski został mianowany dyrektorem Archiwum. Natychmiast wszczął prace remontowo-adaptacyjne w północnej wieży katedralnej, poprzez dawne magazyny aż do strychu nad boczną nawą północną. W wieży na dwóch poziomach miały znaleźć się stare druki, rękopisy i inkunabuły na specjalnie przygotowanych metalowych regałach. Została również przystosowana sala dla pracowników naukowych. Ks. Zientarski miał zamiar utworzyć z archiwum centrum bazy materiałowej, która ułatwiłaby badaczom dostęp do źródeł, dotychczas rozproszonych po całej diecezji. Poza remontami, które były prowadzone, trwała nieprzerwanie inwentaryzacja, porządkowanie, konserwacja oraz katalogowanie zbiorów. Dyrektor osobiście zajmował się konserwacją ksiąg, które zostały uszkodzone podczas okupacji hitlerowskiej. Dzięki tym zabiegom ocalił dla historii kultury wiele cennych dzieł od zagłady. Oprócz tego uporządkował, scalił oraz zinwentaryzował rozbity, obszerny dział rękopisów muzycznych.

Za wzorowe prowadzenie Archiwum Archidiecezjalnego oraz Chóru Prymasowskiego został mianowany 3 IX 1963 r. przez kard. Stefana Wyszyńskiego kanonikiem gremialnym kapituły prymasowskiej w Gnieźnie.

Praca ks. W. Zientarskiego została także wiele razy doceniona przez różnego rodzaju organizacje, stowarzyszenia świeckie i władzę administracyjną. Otrzymał wyróżnienia w postaci przyznania mu medalu i dyplomu Towarzystwa „Polonia”, medalu okolicznościowego „Skąd nasz ród”, medalu „Za ochronę zabytków województwa poznańskiego”. Uhonorowany został także przez Zarząd Towarzystwa Miłośników Gniezna, władze miejskie i wojewódzkie tytułem „Gnieźnianina Roku”, otrzymał też odznakę honorową „Za zasługi dla Miasta Gniezna”.

Ks. Władysław Zientarski był bardzo ceniony w środowisku naukowym, był członkiem Zarządu Bydgoskiego Towarzystwa Naukowego i Związku Archiwistów Polskich; uczestniczył w działalności Towarzystwa „Polonia” oraz w pracach Zespołu Muzeum Polonii w Gnieźnie. Zapraszany był także do wygłaszania prelekcji na temat zabytków archiwalnych, gdyż sam badał archiwalia i napisał na ich temat pokaźną ilość znaczących artykułów. Prowadził badania nad dziejami polskiej muzyki kościelnej. Opublikował z tej dziedziny kilkanaście artykułów, m.in. o ośrodkach muzycznych w Gnieźnie, Pieraniu, Strzelnie i Gostyniu oraz o nieznanych kompozytorach polskich z przełomu XVIII i XIX wieku (A. Habel, M. Zwierzchowski, W. Dankowski, J. Zeidler, F. Ścigalski), których odkrył w zbiorach gnieźnieńskich. Spośród publikacji ks. Władysława Zientarskiego warto wymienić: Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie; Muzykalia Gnieźnieńskie XVIII i pocz. XIX w.; Muzycy gnieźnieńscy XV-XVII w.; Życie muzyczne Gniezna w XVIII w.; Z dziejów katedralnej kapeli muzycznej w Gnieźnie; Gnieźnieńskie autografy Franciszka Liszta; O instrumentach muzycznych kapeli gnieźnieńskiej na przestrzeni XVIII wieku.

Ks. Zientarski był człowiekiem niesłychanie zaangażowanym w powierzoną mu pracę, troszczył się z wielką pieczołowitością o skarby kultury narodowej i religijnej. Łączył codzienne obowiązki z modlitwą, podczas intensywnej pracy robił na nią przerwy, nieraz zapraszał do wspólnej modlitwy innych. Pod koniec życia był bardzo związany z sanktuarium maryjnym w Tursku k. Pleszewa, gdzie jako dziecko pielgrzymował często z rodzicami i rodzeństwem, a jako kapłan pomagał tam nieraz całe tygodnie. Zmarł nagle 30 IX 1991 r. w Gnieźnie.

ks. Łukasz Krucki/Archiwum Archidiecezjalne w Gnieźnie

Biogram ks. Władysława Zientarskiego za: www.archiwum.archidiecezja.pl/pl/archiwum/in-memoriam.html