Nowa publikacja o gnieźnieńskich Bożogrobcach

„Bożogrobcy św. Jana w świetle źródeł gnieźnieńskich w okresie staropolskich” – na rynku wydawniczym pojawiła się nowa książka przybliżająca historię i działalność gnieźnieńskiego zakonu kanoników regularnych Grobu Bożego w świetle gnieźnieńskich źródeł. Spotkanie autorskie z autorką prof. Anną Jabłońską odbyło się 14 października w dawnym kościele bożogrobców pw. św. Jana.

Najnowsza książka prof. Anny Jabłońskiej stanowi próbę rekonstrukcji obecności i działalności gnieźnieńskiej placówki kanoników regularnych Grobu Bożego przez pryzmat źródeł gnieźnieńskich, przede wszystkim proweniencji kościelnej. Główna baza danych pochodzi z ponad 170 źródeł rękopiśmiennych (kwerenda objęła znacznie więcej jednostek), a oprócz tego książek rękopiśmiennych i starodruków oraz oczywiście źródeł drukowanych. Oprócz głośnego konfliktu między zakonnikami a kapitułą gnieźnieńską i arcybiskupami ukazanym przez pryzmat różnych źródeł, zostały omówione takie kwestie jak skład osobowy (katalog) zakonników, majątek, książki i biblioteka, relacje i kontakty bożogrobców z otoczeniem, ich życie codzienne, a także przestrzeń architektoniczna na Grzybowie i oczywiście szpital bożogrobców.

W spotkaniu uczestniczyli liczni gnieźnianie oraz były i obecny rektor kościoła św. Jana ks. kan. Kazimierz Kociński i ks. kan. Jarosław Bogacz.

Prof. Anna Jabłońska jest historykiem z Uniwersytetu Jana Kochanowskiego w Kielcach, autorką ponad osiemdziesięciu opracowań naukowych i popularyzatorskich, specjalizującą się w historii średniowiecza i nowożytności, historii Kościoła w Polsce, dziejach kultury, szczególnie muzycznej, oraz historii społecznej. Od ponad 25 lat prowadzi badania związane z Gnieznem. W oparciu o źródła przechowywane w Archiwum Archidiecezjalnym opracowała liczne studia poświęcone dziejom miasta i regionu.

Zakon Rycerski Grobu Bożego w Jerozolimie, zwany popularnie bożogrobcami (w Polsce także miechowitami), powstał w 1099 roku w Jerozolimie, by bronić grobu Chrystusa i opiekować się pielgrzymami przybywającymi do Ziemi Świętej. Obecnie zakon jest stowarzyszeniem duchownych i świeckich, którzy nie są związani ślubami zakonnymi. W Polsce podzielony jest na cztery prowincje: gdańską, krakowską, warszawską i największą wrocławską.

Do Gniezna bożogrobcy przybyli w 1179 roku z Miechowa. Ich głównym zadaniem było prowadzenie przytułku, opieka nad starcami i chorymi oraz utrzymywanie pewnej liczby ubogich scholarów – uczniów szkoły katedralnej. Kres ich działalności położyli prusacy, likwidując w 1821 roku wszystkie klasztory i zgromadzenia zakonne. Należący do nich przez długie wieki gnieźnieński kościół św. Jana Chrzciciela jest jednym z najlepiej zachowanych gotyckich kościołów w Polsce z zachwycającymi polichromiami w prezbiterium, które przetrwały w niezmienionej formie od XIV wieku i należą do najstarszych tego typu przedstawień w Wielkopolsce.

B. Kruszyk
Fot. Barbara Nowicka-Cieślińska/Muzeum Archidiecezji Gnieźnieńskiej
15 października 2025